Gwiazda Polarna: jak ją znaleźć i dlaczego się nie porusza
Znajdź Gwiazdę Polarną w dwóch krokach dzięki Wielkiemu Wozowi, zrozum, dlaczego całe niebo kręci się wokół niej, jak korzystali z niej żeglarze i dlaczego nie będzie biegunową na zawsze.
Gwiazda Polarna (Polaris) nie jest najjaśniejszą gwiazdą na niebie, dopiero około 48. pod względem jasności. Wyjątkowa jest jej pozycja: leży niecały stopień od północnego bieguna niebieskiego, punktu dokładnie nad północnym biegunem Ziemi. Gdy Ziemia się obraca, wszystkie inne gwiazdy krążą wokół niej, a Gwiazda Polarna stoi w miejscu.
Dwa kroki do Gwiazdy Polarnej
- Znajdź Wielki Wóz, siedem jasnych gwiazd Wielkiej Niedźwiedzicy. W Polsce nigdy nie zachodzi; wiosną wieczorem jest wysoko, jesienią nisko.
- Idź za „wskaźnikami”. Dwie skrajne gwiazdy skrzyni wozu, Dubhe i Merak, wskazują Gwiazdę Polarną. Przedłuż odległość między nimi mniej więcej pięć razy, a trafisz na umiarkowanie jasną, samotną gwiazdę: to Gwiazda Polarna na końcu dyszla Małego Wozu.
Jeśli Wielki Wóz jest zasłonięty, skorzystaj z Kasjopei, gwiazdozbioru w kształcie litery W po drugiej stronie. Gwiazda Polarna leży mniej więcej pośrodku.
Dlaczego się nie porusza
Oś Ziemi wskazuje niemal dokładnie Gwiazdę Polarną. Na biegunie północnym jest w zenicie, na równiku na horyzoncie. Jej wysokość nad horyzontem jest równa Twojej szerokości geograficznej: około 52° w Warszawie, 54° w Gdańsku i 50° w Krakowie. Żeglarze przez stulecia wyznaczali tak szerokość geograficzną samym sekstantem.
Zdjęcia z długim czasem naświetlania skierowane na Gwiazdę Polarną zamieniają wszystkie inne gwiazdy w łuki wokół niej. (Wpisz na tej stronie polaris, by zobaczyć małą wersję.)
Nie będzie gwiazdą biegunową na zawsze
Oś Ziemi powoli chybocze się jak bąk i zatacza na niebie okrąg w ciągu około 26 000 lat. To precesja. Około 2100 roku Gwiazda Polarna znajdzie się najbliżej bieguna, około 0,45°. Pięć tysięcy lat temu, gdy budowano piramidy, gwiazdą biegunową był Thuban w Smoku. Za około 12 000 lat będzie nią Wega, znacznie jaśniejsza od dzisiejszej Polarnej.
Półkula południowa nie ma jasnej gwiazdy biegunowej
Przy południowym biegunie niebieskim jest tylko słaba Sigma Octantis. Na półkuli południowej biegun znajduje się dzięki Krzyżowi Południa: przedłuż jego dłuższą oś około cztery i pół raza w stronę horyzontu.
Czym naprawdę jest Gwiazda Polarna
To żółtobiały nadolbrzym odległy o około 433 lata świetlne, mniej więcej 2000 razy jaśniejszy od Słońca. Jest układem potrójnym i cefeidą, której jasność lekko pulsuje co cztery dni. Światło, które widzisz dziś w nocy, wyruszyło z niej około roku 1590.